Lista aktualności Lista aktualności

Powrót wilka

Wilk (Canis lupus Linnaeus, 1758) jest przedstawicielem rzędu ssaków drapieżnych (Carnivora) oraz rodziny psowatych (Canidae)- grupy szeroko rozpowszechnionej na wszystkich kontynentach Świata za wyjątkiem Antarktydy.

Rozmieszczenie geograficzne: Niegdyś wilk był najszerzej rozprzestrzenionym ssakiem na świecie. Występował powszechnie na północ od 15° szerokości geograficznej północnej w Ameryce północnej i 12 ° na subkontynencie indyjskim (Okarma 2015)

Współczesne występowanie wilka jest ograniczone głównie do terenów niezamieszkanych bądź słabo penetrowanych przez ludzi w Kanadzie, na Alasce, północnych USA, Europie i Azji- między 75° a 12° N (Sillero- Zubiri i in. Mech Boitani 2010) Siedlisko występowania tego gatunku jest bardzo zróżnicowane albowiem zamieszkuje wilk biotopy od arktycznej tundry, przez borealny las iglasty, lasy mieszane strefy umiarkowanej, stepy i półpustynie środkowej Azji, tereny wyżyn i gór południa Półwyspu Arabskiego aż po obszary subtropikalne północnych Indii.

W Polsce wilk występuje przede wszystkim w lasach liściastych, mieszanych i iglastych- pod warunkiem, że są one odpowiednio rozległe, posiadają trudne do przebycia ostoje oraz zapewniają bezpieczne miejsca na założenie gniazda i dostateczną bazę pokarmową (Okarma 2015). Wilki pod względem przydatności siedliskowej wybierają obszary charakteryzujące się wysoką lesistością (powyżej 40%) oraz o niskim stopniu fragmentacji kompleksów leśnych. Preferują tereny zasobne w pokarm (przynajmniej 50 kg biomasy dzikich ssaków kopytnych na 1 km2 powierzchni). Unikają wilki miejsc przeludnionych o wysokim zagęszczeniu infrastruktury przemysłowej i drogowej. Bardzo ważną kwestią środowiskową dla tego drapieżnika jest dostępność bezpiecznych miejsc do rodzenia i wychowania młodych. Są to przeważnie suchsze zakątki wśród mokradeł i bagien śródleśnych porosłych wierzbą i trzciną, fragmenty lasu z dużą liczbą wykrotów i wiatrołomów, kotliny zarośnięte gęstymi młodnikami świerkowymi, niedostępne ostrowy w gęsto podszytym wysokopiennym lesie, lub parowy o skarpach porośniętych malinami i jeżynami, wysokimi trawami i kępami świerków (Tsunoda i in.) Miejsce to jest jednak zawsze w pobliżu wody- rzeki, potoku, źródła, jeziora, stawu, bagna czy nawet niewysychającej kałuży (Okarma 2015).

Wygląd wilka

Wilk z sylwetki przypomina dużego psa- owczarka niemieckiego. W fizjonomii wilka zaznacza się: szeroka głowa ze skośnymi oczami z wyraźnymi bokobrodami z sierści na kościach policzkowych, małe zaokrąglone, zawsze postawione uszy- ich sierść jest z tyłu rudawa, podobnie jak w tylnej części łba. Pierś wilka jest wąska, nogi dłuższe w stosunku do wielkości ciała, łapy szerokie (trop większy niż dużego psa), ogon wilka jest długi i opadający z wyraźną czarną plamą u nasady w części grzebietowej- tzw. gruczoł fiołkowy. Masa ciała wilka może dochodzić do 75- 80 kg. Średnia długość ciała mierzona bez ogona wynosi ok. 120 cm, a z ogonem nawet 2 metry długości. Wysokość zwierzęcia w kłębie może wynosić od 60 cm do prawie 90 cm u wyjątkowo dużych osobników. Samce są z reguły większe od samic. Największe i najsilniejsze wilki zamieszkują Arktykę i lasy borealne północno- zachodniej Kanady m.in. osobniki znane z parku Narodowego Bizona Leśnego w prowincji Alberta (Canis lupus. occidentalis). Najmniejsze rozmiary wykazują populacje występujące w środkowo- wschodniej i południowej Azji (Canis lupus. pallipes)- są one zdecydowanie mniejsze od swoich kuzynów z północy, a różnica w masie ich ciała może być nawet 2-3 krotna. Podgatunek wilka znany z Europy środkowej w tym Polski (Canis lupus. lupus) osiąga średnio 35- 67 kg (samce) oraz 27-50 kg (samice)

Biologia i ekologia wilka:

Wilk w polowaniu w dużej mierze polega na zmyśle węchu. Ogólnie rzecz biorąc węch odgrywa również kluczową rolę w komunikacji osobniczej wewnątrz grupy rodzinnej wilków jak również względem innych osobników z sąsiednich watah. Wrażliwość na zapachy jest wśród wilków niebywała. Zdolność wyczuwania zapachów jest ponad 100 krotnie większa niż u człowieka. Wilk potrafi zwęszyć ofiarę z odległości ponad 2,5 km przy wietrze wiejącym w kierunku wilków. Słuch wilka jest również bardzo dobrze rozwinięty, wilk z pewnością cechuje się możliwościami słuchu nie gorszymi od psów. Wzrok wilka nie jest najlepszym zmysłem tego zwierzęcia i nie dorównuje możliwościom węchowi i słuchowi. Pomimo tego faktu jest on wysoko rozwinięty, a zwłaszcza bardzo wrażliwy na wszelki ruch. Wzrok wilka jak również i pozostałych psowatych jest najlepiej przystosowany do światła dziennego.

Rozród: W grupie wilków w rozrodzie uczestniczy z reguły tylko jedna para (tzw. para alfa), mimo tego faktu pozostałe osobniki z grupy rodzinnej zachowują zdolność do rozrodu. Dojrzałość płciową osiągają wilki w wieku 10 m-cy, a pierwsze potomstwo mogą mieć już w wieku jednego roku. Ruja (cieczka) u wilka ma miejsce w lutym-marcu. Ciąża trwa 62-64 dni. Szczenięta przychodzą na świat najczęściej w maju (do początku czerwca). Zwykle w miocie rodzi się od 4 do 6 młodych. Okres karmienia młodych mlekiem trwa 5- 9 tygodni. Po tym czasie szczenięta zaczynają przechodzić na pokarm stały. W karmieniu młodych uczestniczą wtedy nie tylko rodzice ale i pozostałe wilki z grupy rodzinnej.

Aktywność wilków: Rytm życia i aktywność watahy wilków w cyklu rocznym regulowane są przez przyjście na świat młodych. Konieczność opieki i wychowu potomstwa sprawia, że w ciągu roku w rytmie wędrówek i sposobu wykorzystania terytorium przez wilki można wyróżnić dwa etapy (fazę osiadłą- letnią i fazę wędrowną- zimową) (Mech 1970) W pierwszej fazie życie wilków ogniskuję się w ostoi wyznaczonej otoczeniem nory z młodymi, wówczas wilki nie oddalają się zbytnio na duże odległości. W zimie  jednak, kiedy młode są już dostatecznie wyrośnięte, wataha wilków potrafi się przemieszczać w ciągu doby na odległość wynoszącą nawet 50- 70 km. Stare rosyjskie przysłowie głosi „ Wilka żywią jego nogi” co bardzo dobrze oddaje cechę charakterystyczną biologii tego gatunku- czyli ruchliwość i niestrudzone przemieszczanie się (Okarma 2015).

Organizacja społeczna wilków: Wilki są zwierzętami stadnymi. Wilcza rodzina skupia się wokół rozmnażającej się pary alfa. Naturalnym przedłużeniem tej pary wilków jest jej potomstwo- czyli wataha. Ponadto w skład grupy rodzinnej może wchodzić rodzeństwo i kuzynostwo tej pierwszej, tak więc wilki w watasze związane są silnymi więzami pokrewieństwa, przywiązania rodzinnego oraz wzajemnej pomocy (Okarma 2015).               W warunkach naszego kraju wielkość stabilnych grup rodzinnych wilków najczęściej wynosi 5- 8 osobników. W świecie największa stwierdzona liczebność watachy to 42 osobniki.          Wilki to zwierzęta terytorialne, co oznacza, że przedstawiciele tego samego gatunku (konkretnie- watahy) rywalizują między sobą o dostępną przestrzeń życiową i zasoby pokarmowe (Gordon 1997) Terytoria wilków mogą obejmować obszar od zaledwie kilkudziesięciu km2 do kilku tysięcy km2. W Polsce średnia wielkość rocznych terytoriów grup wilczych określono na 70-300 km2.

Pożywienie wilków: Wilki są drapieżnikami zaliczanymi do tzw. generalistów pokarmowych- oznacza to tyle, że ich dieta jest bardzo różnorodna. Wilki mogą zjadać duże ssaki kopytne (zarówno dzikie jak i udomowione)- jelenie, sarny, żubry, dziki, krowy, owce, ale również mniejsze ssaki i drobne kręgowce (bobry, piżmaki zające, króliki, myszy, norniki, różne gatunki ptaków), pokarm roślinny, padlinę jak również resztki pozostawiane przez ludzi.

Status prawny i ochrona gatunkowa: Według obowiązującego prawa krajowego, wilk jest w Polsce gatunkiem ściśle chronionym. W naszym kraju wilk klasyfikowany jest wg. kategorii zagrożenia w grupie EN (zagrożone- dotyczy populacji na zachód od Wisły) oraz LC (gatunek najmniejszej troski- populacje na wschód od linii Wisły) Wilk i siedliska w których występuje podlegają również ochronie na mocy porozumień i aktów prawnych prawa międzynarodowego i prawa wspólnotowego. Kwestię te regulują najważniejsze z nich: KONWENCJA BERNEŃSKA, KONWENCJA CITES, DYREKTYWA SIEDLISKOWA NATURA 2000.

Zagrożenia dla wilków: Chociaż obecnie obserwuje się, ze populacja wilków powiększa się i ma się coraz lepiej, tym niemniej w ramach zasięgu geograficznego gatunku można wyróżnić szereg problemów, które należy uznać za niebezpieczne dla istnienia populacji:

  1. Fragmentacja i izolacja siedlisk spowodowana przerywaniem korytarzy ekologicznych (fragmenty środowiska umożliwiające migrację rozbudową infrastruktury komunikacyjnej oraz w wyniku presji urbanizacyjnej,
  2. Niepokojenie wilków w ich ostojach w wyniku różnorodnej aktywności człowieka np.: prace leśne, rekreacja i ruch turystyczny, zbiór grzybów i jagód,
  3. Śmiertelność naturalna (choroby, głód, konflikty z innymi wilkami, drapieżnikami ) oraz spowodowana przez człowieka- wypadki na drogach, kłusownictwo, polowania na wilki w obszarach przygranicznych sąsiadujących państw,
  4. Konflikt z hodowlą zwierząt gospodarskich,
  5. Krzyżowanie się wilków z psami na terenach rekolonizowanych przez te drapieżniki. Zjawisko to może prowadzić do degeneracji puli genowej gatunku- tzw. hybrydyzacja. 

 

 

CZŁOWIEK I WILK. JAK POSTĘPOWAĆ W SYTUACJACH SPOTKANIA Z WILKAMI

Wilk jest zwierzęciem płochliwym i unika kontaktu z człowiekiem. Jednak jak każde inne dzikie zwierzę może zachowywać się nieobliczalnie jeśli jest spanikowane, chore zranione, a w szczególności wówczas gdy zostanie oswojone poprzez takie działania jak regularne dokarmianie, lub w wyniku zabrania szczenięcia z lasu i wychowania przez człowieka. Dla bezpieczeństwa ludzi ale też dla dobra wilków niezmiernie ważne jest unikanie działań które zachęcają te drapieżniki do przebywania w pobliżu zabudowań, lub uzależniają je od pokarmu dostarczanego przez człowieka.

Oto zasady postępowania w sytuacji jeśli spotkasz w lesie wilka, który podchodzi zbyt blisko (na odległości poniżej 30 m) lub przygląda się zbyt długo i nie czujesz się komfortowo w tej sytuacji, albo też drapieżnik poszczekuje lub warczy na ciebie

  • Unieś ręce i machaj nimi szeroko w powietrzu, to rozprzestrzeni twój zapach, sprawi też, że twoja sylwetka będzie lepiej widoczna.
  • Pokrzykuj głośno, ostrym tonem w stronę wilka, to pozwoli mu zorientować się, że ma do czynienia z człowiekiem i że nie jest mile widziany.
  • Nie uciekaj – drapieżniki instynktownie reagują pościgiem za uciekającym zwierzęciem, niewykluczone, że podobnie reagowałyby w przypadku ludzi.
  • Wycofaj się powoli tyłem na bezpieczną odległość i dopiero gdy masz pewności, że zwierzę odeszło, możesz przyspieszyć.
  • Jeśli masz taką możliwość, zrób zdjęcia zwierzęcia i zawiadom o zdarzeniu właściwą RDOŚ i Stowarzyszenie dla Natury „Wilk”.

 

Oto zasady, których należy przestrzegać, aby uniknąć sytuacji, w której wilki oswajają się i zaczynają stwarzać problemy.

  • NIGDY NIE DOKARMIAJ WILKÓW, nawet jeśli zwierzęta wyglądają na wychudzone i wymagające pomocy. Zamiast karmić lub próbować samodzielnie pomagać wilkowi, zawiadom natychmiast właściwą terenowo Regionalną Dyrekcję Ochrony Środowiska (RDOŚ) i skontaktuj się ze Stowarzyszeniem dla Natury „Wilk”.
  • Mieszkając w pobliżu lasu, przetrzymuj odpadki spożywcze w szczelnych pojemnikach z pokrywami. Resztki żywności pozostawione na kompoście poza ogrodzeniem posesji, w szczególności kawałki mięsa i wędlin, mogą zwabiać wilki. Zainstalowanie oświetlenia z czujnikami ruchu w pobliżu miejsc składowania odpadów kuchennych może odstraszać wilki od podchodzenia w ich pobliże.
  • Jeśli jesteś turystą, spacerujesz po lesie, wędrujesz z plecakiem, biwakujesz w lesie, uprawiasz biegi terenowe lub inne rodzaje rekreacji aktywnej, jesteś zbieraczem grzybów lub jagód, nigdy nie pozostawiaj resztek żywności w koszach na parkingach leśnych, miejscach biwakowych, pod wiatami i w innych miejscach odpoczynku dla turystów, nawet jeśli wydaje się, że są one szczelne i regularnie opróżniane.
  • Jeśli jesteś fotografem przyrodniczym lub myśliwym, nigdy nie dostarczaj mięsa na nęciska przy czatowniach lub ambonach: ani szczątków martwych zwierząt dzikich i hodowlanych, ani też produktów zawierających mięsne składniki. Wilki, dzięki niezwykle czułemu węchowi, orientują się, że to człowiek dostarczył pokarm, i mogą zacząć postrzegać ludzi jako dostarczycieli pożywienia.
  • Jeśli pracujesz w lesie, jesteś np. pracownikiem zakładu usług leśnych, budowniczym dróg leśnych, instalatorem sieci energetycznych, nigdy nie pozostawiaj żywności w miejscu pracy. Pakuj wszystkie odpadki i zabieraj z sobą. Pozostawiona żywności może zwabiać drapieżniki w pobliże pracujących w lesie ludzi.
  • Jeśli jesteś leśnikiem lub pracownikiem parku narodowego i odpowiadasz za turystyczne udostępnianie terenów leśnych, nie instaluj w lesie koszy na odpadki, lecz tablice zachęcające turystów do zabierania resztek jedzenia i opakowań po żywności ze sobą do domu.
  • Bądź świadom, że jakikolwiek jest powód pozostawiania lub udostępniania resztek żywności w lesie lub w jego pobliżu, wilki, a szczególnie młode osobniki mogą uzależnić się od takiego źródła pokarmu i w efekcie przyzwyczaić się do ludzi jako dostarczycieli pożywienia.
  • Zawsze zwracaj uwagę i odpowiednio reaguj na sytuację, z której wynika, że wilki regularnie żerują na pokarmie pozostawianym przez ludzi (nęciska, czatownie fotograficzne, kosze i doły na śmieci, kompostowniki, itp.). Zawiadom o tym natychmiast odpowiednią Regionalną Dyrekcję Ochrony Środowiska.
  • Jeśli znajdziesz w lesie szczenię wilka, NIGDY GO NIE DOTYKAJ ANI NIE ZABIERAJ Z SOBĄ, nawet jeśli wygląda na chore i skrajnie wycieńczone. Jeśli masz możliwości, zrób mu kilka zdjęć i zaznacz to miejsce w swoim telefonie (np. w Google Maps) albo zapamiętaj numer najbliższego słupka oddziałowego i natychmiast zawiadom właściwą Regionalną Dyrekcję Ochrony Środowiska i skontaktuj się ze Stowarzyszeniem dla Natury „Wilk”.
  • Jeśli dowiesz się, że ktoś przetrzymuje nielegalnie wilka w niewoli, dla dobra swojego i sąsiadów natychmiast zawiadom odpowiednią RDOŚ.